Moeten leraren tijdschrijven?

Back2School staat ook open voor gastbloggers. Mensen, vanuit onderwijs sector (leerkrachten, beleidsmakers, adviseurs, innovators……..) die hun pleidooi kunnen houden voor of tegen het onderwijs. Ik stel ze enkele vragen en hun antwoorden worden gepubliceerd in de rubriek “Aan het woord…..”.

leovandevorstGaan we puzzelen, kiezen we één van beide oplossingen, of polderen we? Leo van de Vorst is de auteur van het boek “Sturing en ruimte”, en vind dat het tijd wordt om het poldermodel niet meer in elke situatie als het hoogste goed te beschouwen. Leo van de Vorst en mede auteur Henk Roelofs laten zien met een nieuw management concept hoe in de praktijk het leiderschap van het management kan worden versterkt door gebruik te maken van de kenmerken van de paradox. Bij leiderschap kunnen beide kanten van de paradox waar zijn. Zo kun je maximaal sturen op resultaat én maximaal ruimte geven aan mensen. Leo heeft in 2008 met dit nieuwe managementconcept de eerste prijs gewonnen in een wedstrijd van het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie. Ik heb Leo gevraagd om dit concept los te laten op de discussie omtrent tijdschrijven van leerkrachten. Aan het woord……..

De Onderwijsraad deed het voorstel voor het zogeheten tijdschrijven om meer inzicht te krijgen in de uren die in het onderwijs worden gemaakt. Een beter inzicht in hoeveel uren ze maken en wat ze daarin precies doen, kan volgens de Onderwijsraad leiden tot doelmatiger inzet van middelen binnen scholen. Tijdschrijven moet daarbij niet worden gezien als een controle-instrument. Maar het helpt wel als leraar en schoolleiding weten waar de tijd precies in gaat zitten.

De onderwijsbonden wijzen de aanbevelingen als absurd van de hand. ‘Nog meer controles en nog meer formulieren invullen. Wie zit daar in het onderwijs nu op te wachten? Dit leidt alleen maar tot extra bureaucratie.’ Ook Minister Plasterk voelde hier niets voor, omdat leraren volgens hem al genoeg te doen en daar moet wat hem betreft geen extra klus bijkomen.

Hoe logisch deze reactie ook lijkt, toch vind ik het voorstel van de Onderwijsraad helemaal niet zo gek. Onder het motto “Durf te meten” ben ik sterk voor het krijgen van beter inzicht waar de uren in gaan zitten. En de kramp van bureaucratie kan eenvoudig worden voorkomen door een simpel systeem met tijdschrijven op hoofdlijnen, waarbij het nauwelijks extra tijd kost om bij te houden. Maar de grootste denkfout zit mijns inziens in de gedachte dat meer sturing hier ten koste zou gaan van ruimte. Het voornaamste doel van tijdschrijven is dat schoolleiding en leraren zelf beter inzicht krijgen. Als de schoolleiding hier dus goed mee omgaat is het helemaal geen controle, maar juist een middel om samen te zoeken naar doelmatige inzet, bijvoorbeeld meer tijd kunnen besteden aan de primaire leertaken zelf. En het merendeel van de leraren is precies hiernaar op zoek!

Ik besef dat dit een standpunt is dat afwijkt van de gangbare mening. Ruimte voor de professional klinkt immers mooi en past ook in de tijdgeest. Maar meer sturing hoeft niet ten koste te gaan van deze ruimte. Een mooie ingezonden brief in de Volkskrant bevestigde mijn beeld. Een leraar gaf aan dat hij als talenmens samen met een collega die meer hield van rekenen gedurende zes weken minutieus hun tijd bijhielden. En dit leidde tot 2 eye-openers: ze gaven beiden minder les in de kernvakken dan ze dachten en besteden ook beiden meer tijd aan hun favoriete vak. Hij eindigt zijn betoog met de mededeling dat hij niet meer is gestopt met het bijhouden van de tijd en dat het nu een vanzelfsprekendheid is die weinig werk is en hem goed bij de les houdt.

Een reactie van een professional uit het veld die uit mijn hart is gegrepen. Een ware professional is trots op wat hij doet en durft hierin transparant te zijn. Een goede manager is hierbij ook een professional die kan helpen met enige sturing de juiste keuzes te maken. Geen blijk van controle en wantrouwen, maar elkaar in de waarde laten en samen streven naar een optimum van sturing en ruimte.

Lifehacking in het onderwijs

Back2School staat ook open voor gastbloggers. Mensen, vanuit onderwijs sector (leerkrachten, beleidsmakers, adviseurs, innovators……..) die hun pleidooi kunnen houden voor of tegen het onderwijs. Ik stel ze enkele vragen en hun antwoorden worden gepubliceerd in de rubriek “Aan het woord…..”.

FrederickVanGyselIk ben benaderd door Frederick van Gysel met het verzoek een blog te publiceren over Lifehacking in het onderwijs. Frederick studeerde in februari van dit jaar af als leerkracht Nederlands, geschiedenis en aardrijkskunde en is nu werkzaam in het Dominiek Savio Instituut in Gits, Vlaanderen.

Je wil ons graag iets vertellen over “Lifehacking in het onderwijs”, verklaar je nader?

Mijn eindwerk heb ik al een hele tijd geleden ingediend, Workflow en lifehacking in het secundair onderwijs. Lifehacking omvat alle hints, tips en trucs om dingen sneller te doen, beter te organiseren en alledaagse problemen op slimme, misschien niet zo voor de hand liggende manieren op te lossen. Mijn eindwerk was echter meer dan zomaar een opsomming van trucjes voor leerkrachten. Die lifehacks werden ingebed in een vloed van informatie over planlast, werkdruk in het onderwijs, over creativiteit en organisatie, enzovoort. “Big deal,” hoor ik je denken, “er is al zoveel geschreven over planlast.”

Sorry maar wat versta je onder planlast en wat betekent dat nu voor jou?

Planlast, kort, is al het papierwerk dat de schoolorganisatie met zich meebrengt. Planlast ontstaat wanneer de schriftelijke neerslag niet meer functioneel is en wordt ervaren als het louter vastleggen van ‘bewijsstukken’. Er is al veel over geschreven, maar echte oplossingen op individueel niveau worden nauwelijks aangereikt. Zulke oplossingen vind je nu op www.lifehackinginhetonderwijs.be, de online versie van mijn eindwerk. Leerkrachten die bereid zijn om hun eigen workflow in vraag te stellen, te verbeteren of helemaal te veranderen, die vinden er, onder andere, een volledige uitleg over de Getting Things Done-methode van David Allen, speciaal herwerkt voor leerkrachten.

Wat is de Getting Things Done methode voor leerkrachten?

De GTD-methode is een ondertussen wereldberoemde methodiek die vooral in de privésector, in zowel grote als kleine bedrijven, meer en meer aanhang vindt, een feilloos systeem dat toelaat dat je, ondanks hopen werk, je geest vrij kunt houden en vrij van stress kunt werken. Een ongewoon onderwerp voor een eindwerk in de lerarenopleiding, maar toch, er bleek heel wat interesse voor te bestaan.
Het maken ervan heeft me heel wat tijd en moeite gekost, wat normaal is voor het maken van een eindwerk, maar gelukkig kon ik rekenen op de welwillende medewerking van heel wat leerkrachten. Uit de gesprekken die ik met hen voerde, kon ik besluiten dat de combinaties van organisatiemiddelen en de toepassingen daarvan legio zijn. Iedereen werkt en organiseert zichzelf op een andere manier. Om organisatiesystemen op te bouwen, vertrekken mensen namelijk vanuit een bepaalde visie. Sommigen vinden gebruiksgemak belangrijk, anderen willen dat hun systeem extreem betrouwbaar is, nog anderen hebben er nog niet zo veel over nagedacht. Sommige leerkrachten beschouwen zichzelf als heel goed georganiseerd, maar hebben in de vakanties bijvoorbeeld helemaal geen nood aan een organisatie-instrument als een agenda. Daar is op zich geen bezwaar tegen, maar zo’n systeem lijkt voor anderen dan weer ondenkbaar. Bij de meeste mensen zijn die systemen gegroeid uit denk- en handelspatronen waar ze al heel hun leven mee vertrouwd zijn, in plaats van uit beredeneerde organisatieschema’s. Die systemen werden dan in de loop van de jaren aangepast aan de veranderende eisen van hun omgeving, maar dat maakt het nog geen ‘goede’, allesomvattende, sluitende methodieken.

In de afgelopen decennia wordt van werknemers, niet alleen van leerkrachten, steeds vaker verwacht dat ze meer taken op zich nemen. Gewoon taken uitvoeren is een zeldzaam iets geworden. In tijden waarin computers leerkrachten de mogelijkheid bieden om planlast de kop in te drukken, wordt zelforganisatie, niet alleen ver weg van, maar ook voor de computer, steeds belangrijker. Zulke zaken worden echter nauwelijks aangeleerd. In de lerarenopleiding kreeg ik weliswaar een goed idee van met welk administratief werk ik geconfronteerd zal worden, maar nergens, ook niet in het secundair onderwijs, heb ik geleerd hoe ik mezelf moet organiseren, hoe ik mijn agenda moet gebruiken om te plannen, hoe ik een archief maak, enzovoort. Een schoolagenda in het secundair onderwijs wordt bijvoorbeeld niet echt als een planinstrument gebruikt, maar eerder als een verslag-/verzamelinstrument. Toch wordt van iedereen verwacht dat ze kunnen plannen. Meestal wordt er pas gestructureerd lesgegeven over ‘hoe het moet’ wanneer de examens eraan komen of wanneer bepaalde leerlingen leermoeilijkheden hebben. Vaak beperkt zich dat dan tot het opstellen van een blokrooster. Iedereen redt zich nu wel, of dat lijkt toch zo, maar toch moet iedereen zelf uitdokteren hoe ze bijvoorbeeld het best een agenda gebruiken of hoe ze hun papierwerk moeten organiseren. Dat is echter allesbehalve vanzelfsprekend, als je het goed wil doen.

Je spreekt over “zelf organiseren” maar hoe verhoud dit dan tot timemanagement?

Jezelf organiseren heeft alles te maken met timemanagement. De meeste mensen proberen te werken volgens het principe ‘zoveel mogelijk gedaan krijgen met zo weinig mogelijk moeite’, i.e. in zo weinig mogelijk tijd. Om dat te doen, moet je plannen. Misschien is het wel een goede zaak dat er zoveel verschillende manieren zijn om te plannen. Iedere leerkracht kan zo een systeem uitbouwen dat perfect aansluit bij diens levensstijl. Individuele authenticiteit wordt niet alleen in het onderwijs, maar in heel onze maatschappij hoog in het vaandel gedragen. Toch geven alle geïnterviewden toe dat hun systeem niet sluitend is. Er kan altijd nog iets verbeterd worden.

Wat moet er volgens jou nu gebeuren? Moet er een vak “Lifehacking” komen in lerarenopleiding? of in VO onderwijs?

Een verplicht organisatiesysteem zou niet in goede aarde vallen. Er worden al zoveel eisen gesteld aan leerkrachten en vernieuwingsgezindheid is niet overal gemeengoed. Je kunt niemand dwingen om iets op een bepaalde manier te doen, maar het is wel degelijk belangrijk, vind ik, om na te denken over hoe je jezelf het best kunt organiseren, met of zonder computer. Het kan dus zeker geen kwaad om eens na te denken over je eigen organisatie en open te staan voor nieuwe ideeën. De GTD-methode kan daar als leidraad voor dienen. Bijna alle elementen die daarin aan bod komen, werden door de geïnterviewde leerkrachten vermeld, maar geen enkele leerkracht gaf te kennen een sluitend systeem te hebben om al die elementen aan elkaar te linken. Een vak ‘Lifehacking’ lijkt me geen goed idee. Een site voor geïnteresseerde leerkrachten die ervoor open staan, dat leek me wel een goed idee. Ik ben wel al een paar keer uitgenodigd om er hier en daar een woordje uitleg of een workshop over te geven, maar voorlopig houd ik de boot af. Het schooljaar is net begonnen – mijn eerste opdracht in het onderwijs – en daardoor heb ik het nu redelijk druk. Er moet zoveel gebeuren in die eerste weken.Voor het eerst word ik nu echt geconfronteerd met planlast, maar ik vind dat ik het er goed vanaf breng, vooral dankzij die Getting Things Done methode, denk ik. Werkdruk is er altijd, maar nu heb ik alles onder controle, zonder al te veel stress.

Je hebt de lifehacks op je website gezet, heb je al veel feedback of lifehacks van leerkrachten gekregen?

Behalve een klein aantal e-mails heb ik nog niet veel feedback en lifehacks van leerkrachten gekregen. De site staat dan ook nog niet zo lang online en voorlopig kunnen er nog geen reacties bij de blogteksten geplaatst worden. Een puur technisch probleem hoor, maar voorlopig heb ik nog lifehacks genoeg. De lifehacks op www.lifehackinginhetonderwijs.be zijn eigenlijk niet-noodzakelijke aanvullingen op de GTD-methode, maar wanneer je ze toepast, kunnen ze een wereld van verschil betekenen. Elke week mag je je verwachten aan nieuwe tips, hints en trucs om het jezelf gemakkelijker te maken. Bij deze nodig ik dan ook iedereen uit om zelf ook lifehacks door te sturen (funkyfre@gmail.com). Feedback is uiteraard altijd welkom.

Frederick bedankt!

Heb je vragen over “Lifehacking in het Onderwijs”, plaats een reactie en Frederick zal ze beantwoorden.

Aan het woord……..Lex Hupe

Back2School staat ook open voor gastbloggers. Mensen, vanuit onderwijs sector (leerkrachten, beleidsmakers, adviseurs, innovators……..) die hun pleidooi kunnen houden voor of tegen het onderwijs. Ik stel ze enkele vragen en hun antwoorden worden gepubliceerd in de rubriek “Aan het woord…..”.

Lex HupeIk heb Lex leren kennen tijdens een TeachMeet, waar hij zonder voorbereiding spontaan zijn verhaal ging vertellen en was onder de indruk van zijn lef. Lex Hupe ontwikkelt lesmateriaal o.b.v. Nieuwe Media en is gastdocent Nieuwe Media aan de Weekendschool. Lex is momenteel bezig met opstarten van een eigen bedrijf.

Meer weten over Lex: LinkedIn en Education Autocatalysis of volg hem via Twitter

Hoe ziet het klaslokaal er uit in 2025?
Veel verschillende ruimtes. De school is een plek om te ontdekken, te leren, samen te werken. Er zijn aparte rustige hoekjes; zitjes om even te kletsen; speelplaatsen om lekker te bewegen; computerlokalen, leerrruimtes waar projectgroepen bezig zijn; maar ook echte klaslokalen voor de ‘harde’ vakken zoals rekenen en grammatica. Een leeshoek. Kinderen maken zelf de omgeving leuker door kunstwerkjes te maken en op te hangen. Er zijn practika-ruimtes waar kinderen praktische vaardigheden leren: koken, naaien, schei- en natuurkunde, een observatorium voor de sterrenhemel. De buurt houdt club-bijeenkomsten in het gebouw.

De uitstraling is er een van het absolute plezier in leren, en de kinderen voelen zich welkom en uitgenodigd om zichzelf te zijn. Het gebouw moet absoluut in de natuur staan, geen compromissen. Een park of landelijke omgeving is een must.
Er moet ook een (moes)tuin zijn, en kleine dieren. Ook de buurt mag het gebouw vaak bezoeken en met activiteiten meedoen. Kinderen moeten ook leren hoe je een vuurtje maakt bv. of een boomhut bouwt. Er is een zaal die voor allerlei creatieve uitingen als toneel, zang, dans geschikt is. Een deel van het terrein is voor nieuwe ideeën, die de kids zelf kunnen realiseren.

Hoe kunnen we onderwijs beter aansluiten op het bedrijfsleven van morgen?
Dat is broodnodig. Door ze elkaar te laten ontmoeten, letterlijk. Nodig mensen uit het bedrijfsleven en overheid uit om aan te geven wat ze graag willen zien van de nieuwkomers. En ik denk dat vooral de communicatieve vaardigheden erg belangrijk gevonden zullen worden, en zelfstandigheid en het durven nemen van initiatieven, bv. de buurt verbeteren etc. Ik zou wel eens willen weten hoe zwaar de zaakvakken daarin wegen! Ik vermoed minder zwaar dan we denken. Maar.. dan loop ik al op de zaak vooruit.

Het bedrijfsleven snapt heel goed dat ze ook een actieve rol daarin moeten vervullen, dat willen ze ook graag. Bv. korte cursussen en workshops. Of een rondleiding door je bedrijf, er is veel mogelijk.
Ook moeten we de kinderen leren zich goed voor te bereiden op hun toekomst door ze een adequater beeld te geven wat er eigenlijk verwacht wordt als je echt gaat werken. Perspectief op de beroepspraktijk al in de school opbouwen.

STELLING: ICT ondersteunt het leerproces optimaal
Niet per sé. Je kunt 2 kanten op: nog verder verfijnen van het ‘oude’ systeem door het nog efficiënter te maken, of juist gebruiken om zelfstandigheid, creativiteit en samenwerken te stimuleren. Wordt het een tool in handen van het reguliere onderwijs? Of geef je het mee aan de kinderen, zodat deze hun (lerende) leven meer handen en voeten kunnen geven?

Is de kennis over web2.0 voldoende aanwezig binnen het gehele onderwijs? Zo niet, wat zou er moeten gebeuren?
Naar mijn stellige indruk niet. Er is een enorme digi-kloof in het onderwijs. Afgezien van lokale, door enthousiaste leerkrachten opgezette, initiatieven. In feite is dit een keuze voor het ‘nieuwe’ onderwijs, het moet meer zijn dan een aanvulling op het huidige onderwijs.

Ze moeten eerst hun angst voor computers, web, wikipedia etc. overwinnen! Laat leerlingen de leraar maar eens leren hoe die nieuwe wereld in mekaar zit. Heel gezond!

Waarom zouden professionals te stap moeten maken van bedrijfsleven naar onderwijs?
Omdat deze 2 partijen in de samenleving elkaar enorm goed kunnen aanvullen……
Omdat dit een enorme maatschappelijke vooruitgang betekent….
Omdat ook veel specifieke kennis in het onderwijs vruchtbaar gebruikt kan worden….
Omdat het aan kinderen een veel adequatere overgang geeft van school naar werk….
Omdat dit halverwege je eigen carrière een mooie stap is als je een nieuwe impuls zoekt met een maatschappelijk tintje…..